ใช้ความชุ่มฉ่ำของน้ำลอยดอกไม้และน้ำแข็งเป็นสำรับคลายร้อนสำหรับช่วงเดือนมีนาคมถึงพฤษภาคม ข้าวแช่เดิมเป็นอาหารในประเพณีสงกรานต์ของชาวมอญ แพร่หลายเข้าสู่ราชสำนักโดยข้าราขการฝ่ายในเชื้อสายมอญ และเผยแพร่กลับสู่ชาวบ้านอีกครั้งเมื่อมีการแปรพระราชฐานไปยังจังหวัดเพชรบุรี

        ทำให้ข้าวแช่ในไทย แบ่งเป็น ข้าวแช่ชาววัง ข้าวแช่เมืองเพชร และข้าวแช่มอญ และแม้แต่ข้าวแช่ชาววังก็ยังแยกออกเป็นวังต่างๆ ที่มีเครื่องข้าวแช่เฉพาะเป็นของตนเอง เช่น ไชโป๊วสามเหลี่ยมตำรับวังวรวรรณ

        การรับประทานข้าวแช่จะไม่ตักเครื่องใส่ลงในข้าว แต่จะตักเครื่องและข้าวเป็นคำๆ แยกกัน โดยเริ่มจากเครื่องที่มีความเค็มและคาวก่อน เช่น พริกหยวกยัดไส้ ลูกกะปิทอด หลังจากนั้นจึงเริ่มรับประทานเครื่องที่มีรสหวาน ระหว่างนั้นอาจรับประทานผักสดเคียงกันไปเพื่อเสริมรสชาติ

  • อาหารไทยชาววังตำรับ ม.ล. พวง  /  โดย อมินตรา ศุกรวรรณ  (c2546) 641.59593 อ298อ

  • สำรับกับข้าวชาววังตำรับ ม.ล. พวง ทินกร  /  อมินตรา ทินกร ณ อยุธยา  (2553) 641.59593 อ298ส

  • ตำรากับข้าวในวังของหม่อมหลวงเนื่อง นิลรัตน์  /  หม่อมหลวงเนื่อง นิลรัตน์ ; ปรุงอาหาร นิจ เหลี่ยมอุไร ; บรรณาธิการ กัลยาณี (บัวสรวง) วสุวานิช  (2549) 641.5 น878ต

Written, translated, and illustrated by: Ratchanok T.